İçeriğe geç

Ahmet Ulukaya

Ahmed-i Garibullah

  • Hayatı
  • Eserler
  • Şiirler
  • Düşünceler
  • Sohbetler
  • O’nu Anlamak
  • Dinle
  • SSS
İletişim

Ana sayfa / O’nu Anlamak /

Hz. Pir Ahmed-i Garibullah ve Şeyh-ül Ekber İbn-i Arabi

—— O’nu Anlamak ·

17–25 dakika

Hz. Pir Ahmed-i Garibullah ve Şeyh-ül Ekber İbn-i Arabi

Ahmed-i Garibullah Hazretleri tasavvufun konusunu Mutlak varlık Allah, O’nun tecellisi olan kainat ve kainatın zübdesi olan insan olarak açıklamıştır. İşte bu perspektifte O’nun yolu ile İbn-i Arabi hazretlerinin yolunu anlatan bu yazıyı sizler için derledik.


1. Üveysîlik

Tasavvufta feyz çoğunlukla bir silsile içinde, şeyhten müride elden ele aktarılır. Üveysîlik ise bu zincirin dışında, manevî yoldan yetişmektir. Üveysîliğin farklı türleri vardır: Kimi Resulullah’ın, kimi Hızır’ın, kimi de daha önce yaşamış büyük velilerin ruhaniyetinden feyz alır.1

Hz. Pir Ahmed-i Garibullah: Üveysî meşreplidir; mürşidi kendisidir. Feyzini aracısız, doğrudan Hakk’tan alır. Kendi ifadesiyle:

Aldığımız Hakk’tandır. Hakk’tan alıp halka veririz Allah’ın izniyle.

Cenab-ı Hak bizim gönlümüze ilham eder biz de size konuşuruz.

Biz arada tercümanız.2

İbn-i Arabi Hazretleri: O da Üveysîdir. Bu, hem kendi eserlerinde hem de hakkındaki anlatımlarda sabittir.3

İki zatın bilgisi de bir kitaptan ya da bir okuldan değil, manevî bir feyizden gelir. Bu yüzden Hz. Pir’in üslubu, İbn-i Arabi Hazretlerinin çizgisindeki “zaman ve mekândan bağımsız irfan eğitimi” anlayışıyla örtüşür. Hakikat bir çağa, bir şehre ya da bir silsileye bağlı kalmaz; gönülden gönüle ulaşır. Aralarında asırlar olan iki zatın aynı kokuyu taşıması da buradan gelir: Kaynakları aynıdır.


2. Allah, kâinat ve insan

Hz. Pir tasavvufun konusunu üç kelimeyle anlatır: mutlak varlık olan Allah, O’nun tecellisi olan kâinat ve kâinatın özü, zübdesi olan insan.4 Tasavvuf, onun deyişiyle “akılla aşkın izdivacıdır”: Allah’ı bilmek hem aklı hem gönlü ister.5 İbn-i Arabi Hazretlerinin çizgisinde de bu ilmin konusu Hakk’ın varlığı, meselesi Allah ile âlem arasındaki bağdır.6 İki tanım aynı yere bakar; Hz. Pir’in kendine özgü yanı, bu bağın tam ortasına insanı yerleştirmesidir.

Hz. Pir Ahmed-i Garibullah’a göre: Gerçek anlamda var olan yalnız Allah’tır: “Hakk var, gayrı yok.”7 Allah zatıyla bütün kavrayışların ötesindedir; isim ve sıfatlarıyla her şeyde görünür.8 Hayattaki zıtlıklar da O’nun farklı isimlerinin görünüşüdür; zıtlık fark âleminde vardır, hakikatte hepsi O’dur.9 Varlık tek olunca işleri yapan da tektir: “Senden gelir, cümle fiil / Şikâyetim yoktur, ya Rabb.”10 Bütün bu varlığın kökünde sevgi vardır: “Biz sevginin eseriyiz.”11 Bir dörtlüğünde bu sevginin aslında kimin sevgisi olduğunu söyler:

Karanlıkta ışıksın
Hem gizli hem açıksın
Sen kendine aşıksın
Sevdim desem yalan olur.12

Kâinat, Allah’ın zuhur ve tecellilerinden ibarettir.13 Çokluk gibi görünen her şey, tek varlığın farklı renklerde görünüşüdür:

Renkten renge bürünür
Her yönden O görünür

Allah gizli değildir, aşikârdır; ama O’nu görmek için göz gerekir. İnsan kendinden çıkarsa her yerde O’nu görür, çünkü Allah’a perde insanın kendisidir.14 Allah’tan gayrı sanılan şeyler bile doğru bakan için Hakk’ın yüzüdür15 ve bu tecelli her an yenilenir; marifet, “Allah var, gayrı yok” hakikatini her an tadarak yaşamaktır.16

İnsan ise kâinatın süzülmüşü, zübdesidir; kâinatta ne varsa insanda bir benzeri vardır.17 Bir şiirinde onu şöyle anlatır:

Onu et ve kemikten ibarettir sanmayın
Cismini küçük görüp sakın ha aldanmayın

Hamuru madde ile manadan yoğruldu
Yüklerin en ağırı, insanlara vuruldu18

Bu yüzden “Okumaya başlayıp bitiremediğim kitap, insandır” der.19 İnsan Allah’ın aynasıdır ve insanı dışlayarak Allah’a ulaşılmaz.20 Ama bu aynalık kulluğu kaldırmaz:

Hakiki Tevhid; Hakk olduğunu bilmek, kul gibi yaşamaktır.

Hakk’ın gayrı olmadığını bil kulluğa sıkı sarıl.21

İbn-i Arabi Hazretlerine göre: Bütün eserlerinin özü, varlıkta Allah’tan başkasının olmadığıdır.22 Allah’ın zatı bilinemez; bize bilmemiz emredilen O’nun birliğidir.23 Hak, Zâhir ile Bâtın, Celîl ile Cemîl gibi zıt isimlerle nitelenir;24 gerçek fâil yalnız O’dur25 ve âlem sevgiden yaratılmıştır.26 Her şeyde Allah’ın bir yüzü vardır ve o yüz, o şeyin hakikatidir.27 Âlem her an Rahman’ın nefesiyle yeniden yaratılır; o nefesin kaynağı da sevgidir.28 Düşüncesinin merkezinde insan-ı kâmil durur: İnsan âlemin özeti, ilahi isimlerin en kapsamlı tecelligâhıdır; Hak âleme insan-ı kâmil vasıtasıyla nazar eder.29 Âlem cilasız bir ayna gibiydi, insan bu aynanın cilası oldu.30 Ama kul hiçbir zaman Rab olmaz; kula düşen saf kulluktur.31

İki zat bu üç noktada neredeyse aynı cümleleri kurar: Tek varlık ve her şeyde görünen isimleri; Allah’ın görünüşe çıkışı olan bir kâinat; ve bu görünüşün özeti, Allah’ın en açık göründüğü ayna olan insan. Hz. Pir’in “kâinatın zübdesi” ifadesi, İbn-i Arabi Hazretlerinin şârihi Ahmed Avni Konuk’un Âdem için kullandığı “zübde ve hulâsa” ifadesiyle aynı kelimede buluşur. İkisi aynı sınırı da çizer: Aynada görünen ışık aynaya ait değildir; insan değerini o ışığı göstermesinden alır, ama kul olarak kalır. Tasavvuf tarihinde bu anlayışa Vahdet-i Vücûd, yani varlığın birliği denir ve İbn-i Arabi Hazretleri onun en büyük ismi sayılır. Hz. Pir’in sözleri ise Vahdet-i Vücûd neşvesinin pratik, halk tasavvufundaki tezahürüdür: Aynı hakikat burada kitap sayfalarında değil, gündelik hayatın içinde, “Şikâyetim yoktur” diyen bir teslimiyette ve herkese Allah’ın kulu olarak bakan bir gözde yaşanır.


3. Seyr-ü sülûk anlayışları

Seyr-ü sülûk, insanın Allah’ı bilmeye, yani marifete doğru yaptığı manevî yolculuktur. İbn-i Arabi Hazretleri marifeti, amelden, takvadan ve sülûkten doğan bilgi olarak tarif eder.32 Bu yolculuk bir yerden başka bir yere gitmek değildir; bakışın değişmesidir. İnsan, kendine ait sandığı şeylerin aslında kime ait olduğunu adım adım fark eder.

3.1. Yol: Yükselmek ve geri dönmek

Hz. Pir Ahmed-i Garibullah’a göre: Yol bir çember gibidir. Yolculuk beşeriyetten başlar; önce fiillerin, sonra sıfatların, sonra zatın birliği idrak edilir. Bu yükseliştir. Ardından iniş gelir ve salik başladığı yere döner:

Ama bu dönüşte Salik’in elde ettiği idrak ile… bu manevi yolculuğun başındaki idraki arasında büyük bir fark vardır.33

Hz. Pir bunu Fark ve Cem kavramlarıyla da anlatır:

Fark ehli halkı görür. Cem ehli Hakk’ı görür.

Fark’ı Cem’le taçlandır, Cem’i Fark’la güçlendir.34

İbn-i Arabi Hazretlerine göre: Ârif içinde Hak ile birliği yaşar ama dışarıdan insanlardan farklı görünmez; gündelik hayatın âdetinden ayrılmaz.35 İnsana hem Hak hem halk olmasını söyler.36 Varlık hem birdir hem çoktur; bu yüzden ârif hem cem eder hem fark eder.37

Yolun sonu halktan kaçmak değildir. Olgun insan aynı sokakta yürür, aynı işi yapar, aynı ibadeti eder; değişen, bakan gözdür. Gözü çokluğu görür, gönlü birliği bilir.

3.2. Fena yolculuğu

Hz. Pir Ahmed-i Garibullah’a göre: Fena, kendine ait sandığın fiillerin, sıfatların ve varlığın aslında hiç senin olmadığını görmektir:

Fenadan kasıt; kendi sıfatlarını, kendi var zannettiğin veya kendine var olduğunu vehm ettiğin… fiileri, sıfatları ve zatı, Hakk’ta yok edebilmektedir. Bunlar aslında hakikatte yoktur.38

Bu yüzden “Allah ile birleşmek” diye bir şey yoktur; birleşecek ikinci bir varlık yoktur:

Kendine varlık verip şirke düşme, sen yoksun var olan Hakk’tır.

O’ndan gayrı olmayınca hulul nerede ittihat nerede?39

Hz. Pir bu inceliği bir benzetmeyle anlatır:

Denizden alınan bir bardak su denizin tadını, tuzunu, kokusunu taşır.

“Denizdenim” diyebilir. Ama “Denizim” deme hakkına sahip değildir.40

İbn-i Arabi Hazretlerine göre: Fena, zaten fâni olanın fâni olmasıdır.41 Birleşmeden (ittihad) söz edenin ayağı tam bu noktada kayar.42

Fena bir yok olma değil, zaten kendine ait olmayanı sahibine geri vermektir. İki zat da bu yüzden aynı uyarıyı yapar: Fena, insanı “Ben O’yum” iddiasına değil, “Ben yokum, O var” teslimiyetine götürür.

3.3. Sevgiden de geçmek ve terkin de terki

Yolun ileri bir aşamasında, insanı Allah’a götüren şeyler bile bir perdeye dönüşebilir. Sevgi bir seven ve bir sevilen ister; terk de bir terk eden. Bu ikilik sürdükçe insan hâlâ kendini ortada tutar. Bu yüzden yolun sonunda bunlardan da geçilir ve geriye yalnız birlik kalır.

Hz. Pir Ahmed-i Garibullah’a göre: Sevgi ikiliktir; sevgiden geçen birliği bulur.43 Aşk için terk lazımdır, terki de terk lazımdır.44

İbn-i Arabi Hazretlerine göre: Seven ile sevilen hakikatte aynıdır.45 Birçok makamın ardından o makamı terk etmenin makamı gelir: Zühdden sonra zühdü terk, verâdan sonra verâyı terk.46

3.4. Yoldaki perdeler

Hz. Pir Ahmed-i Garibullah’a göre: İnsanı yolda durduran perdeler şunlardır: kendine varlık vermek,47 ikilikte kalmak,48 kalbe ikinci bir sevgi sokmak,49 Allah’ı iyi ve kötü gibi kendi kalıplarıyla sınırlamak50 ve Allah’ı yalnız akılla tanımaya çalışmak.51 Bütün bu perdelerin kalkması, bir hikemi beytinde şöyle özetlenir:

Vahdet şarabından içmeden olmaz,
İkilik vehminden geçmeden olmaz52

İbn-i Arabi Hazretlerine göre: Kalp iki sevgiyi birden sığdıramaz.53 Allah’ı bir kalıba bağlayan, o kalıbın dışında O’nu inkâr eder.54

Bu perdelerin ortak noktası, hepsinin bir şekilde “ben”i ya da ikiliği ayakta tutmasıdır. Yol, bu perdeleri birer birer kaldırmaktır.


4. Dine bakış

Varlığı tek gören bir göz, dine de geniş bakar. Her şeyin ardında aynı Sevgili görülünce kimseyi dışarıda bırakmayan bir gönül doğar. İki zatta da bu genişlik ibadeti ve edebi kaldırmaz; tam tersine onlara can verir.

Hz. Pir Ahmed-i Garibullah’a göre: Öğretisini doğrudan sevgi, hoşgörü, gönül kırmamak ve kendin olmak üzerine kurar. Kur’an ve Sünnet’i şekilcilikten öte, ahlak ve sevgi boyutuyla ön plana çıkarır. Ona göre aşk yaşamın esas gayesidir.55 Allah’a giden yol dört tarikatla sınırlı değildir; gök kubbenin altında ne kadar kul varsa o kadar yol vardır.56 Sevginin, hoşgörünün ve bağışlamanın altında tevhid yatar.57 Her şeyde Hakk’ı gören göz, kimseyi küçük göremez:

Arifin gözünde hor hakir kimse yoktur.

Hakk gözüyle bakar Hakk’ı görür.58

Bu yüzden kendisi gibi düşünmeyenleri dışlamaz, herkesi Allah’ın kulu olarak görür.59 Ama tasavvufta ibadetlerin düştüğü bir makam yoktur.60

İbn-i Arabi Hazretlerine göre: Kalbi her surete açık bir âşık olarak “aşk dinine” uyar.61 Yol birdir, ama Allah’a giden yollar yaratıkların nefesleri sayısıncadır.62 Ârif, Allah’ın kullarına şefkatle bakar ve bilmeyeni kınamaz.63 En yüksek makamda bile kulun kendini mükellef görmesi edeptir.64

İkisinde de din dar bir kalıp değil, sevgiyle genişleyen bir yoldur. Bu genişlik “her şey serbest” demek değildir; kulluk yerinde durur. Aşk kulluğu kaldırmaz, kulluğa can verir.


5. Ehl-i Beyt sevgisi

Ehl-i Beyt, Resulullah’ın ev halkıdır: Hz. Ali, Hz. Fatıma, Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin. Kur’an onları “Ey Ehl-i Beyt! Allah sizden sadece pisliği gidermek ve sizi tertemiz yapmak ister” (Ahzab 33) ayetiyle anar. Resulullah da kendisinden yalnızca yakınlarına sevgi istendiğini bildirir (Şura 23). Tasavvufta Ehl-i Beyt sevgisi, Resulullah sevgisinden ayrılmaz; tarikat silsilelerinin çoğu da Hz. Ali’ye ulaşır.

Hz. Pir Ahmed-i Garibullah’a göre: Sohbetlerinde Resulullah’ı, ashabını ve Ehl-i Beytini salat ve selamla anar.65 Gönlü İmam Ali Efendimizden yanadır. Onu “şah-ı velayet”, bu ümmetin ilk evliyası olarak anar; Hz. Hüseyin’i büyük bir evliya ve büyük bir mürşit olarak görür.66 Bir münacatında Ehl-i Beyt sevgisini, Allah’a arz ettiği haliyle birlikte söyler:

Terkettim masiyeti,
Giyindim mahviyeti,
Severim ehli beyti,
Affet beni Allah’ım.67

İbn-i Arabi Hazretlerine göre: Fütûhât‘ın bir bölümünü bütünüyle bu konuya ayırır. Ona göre Ahzab suresindeki temizlik, Ehl-i Beyt’in kendi amelinden değil, Allah’ın ezelî inayetinden gelir; onlar temizliğin ta kendisidir. Onlara izafe edilen bile bu temizlikten pay alır; Resulullah’ın “Selman bizdendir” demesi bunu gösterir.68 Ehl-i Beyt sevgisini Allah ve Resul sevgisinin ölçüsü sayar; ayetteki “meveddet” kelimesinin sevgide sebat demek olduğunu hatırlatır.69 Ehl-i Beyt’in Allah katındaki yerini gören kimsenin onlara kul olmayı arzulayacağını söyler.70

İki zatta da Ehl-i Beyt sevgisi, Resulullah sevgisinin kendiliğinden uzantısıdır: Sevilen sevildiği için, onun sevdikleri de sevilir. Hz. Pir aynı münacatta bunu “Sevdiklerin sevilir” diye söyler; İbn-i Arabi Hazretleri de bir mısraında “Senin sevgin uğruna bütün Habeşlileri seviyorum” der.71 Hz. Pir’in dörtlüğünde Ehl-i Beyt sevgisinin “mahviyet”, yani kendini hiç saymak ile yan yana durması da dikkat çekicidir. Bu da bizi iki zatın ortak bir başka neşesine götürür.


6. Melâmîlik

Melâmet, “kınanma” anlamına gelir. Melâmî, manevî halini gizleyen, halkın içinde halktan biri gibi yaşayan, şan, şöhret, makam ve unvandan kaçan kimsedir. Övgüye de yergiye de aldırmaz; yalnız Allah’ın rızasını gözetir. Melâmetin özü ihlastır: İnsan nefsini durmadan muhasebe eder ve kendini hiç görür.

Hz. Pir Ahmed-i Garibullah’a göre: Üveysî meşrebinin yanında melâmet neşesi taşır.72 Yarım asrı aşkın bir süre halkın içinde, halktan biri olarak yaşamış; köy köy, kasaba kasaba dolaşarak gönlünü ve sofrasını karşılıksız açmıştır. Kendini üç kelimeyle tarif eder: “Acizim, Fakirim, Hiçim…”73 Ona göre olgunluk bir yere gelmek değil, kendini hiç bilmektir:

Kemal, baş olmak değil hiç olmaktır.74

Yolda makam ve unvan peşine düşmeyi en büyük tuzaklardan sayar:

Vekil olmayı, şeyh olmayı, şu olmayı bu olmayı gaye edinmeyelim. Bunları putlaştırmayalım. Buralardan ayaklar kayıyor.75

Sohbetlerinin niyetini de aynı açıklıkla söyler: Bu işler şan, şöhret ve menfaat için yapılmaz.76 Hayatı boyunca taşlamalar, sorgulamalar ve kınamalar da eksik olmamıştır; bu da melâmet yolunun cilvesidir.77

İbn-i Arabi Hazretlerine göre: Melâmîler Allah ehlinin en büyükleridir. Kalplerinde taşıdıkları halden dışarıya hiçbir şey görünmez; acizlik göstermede ve gündelik âdetlere uymada sıradan insanlardan farkları yoktur.78 Bu dünyada meçhuldürler, kim oldukları bilinmez; hiçbir şeyle kendilerini öne çıkarmazlar.79 Fütûhât‘ta melâmet menziline ayrı bir bölüm ayırır ve onu Muhammedî mertebeye bağlar.80 Ekberî gelenekte melâmet iki ilkeyle anılır: Allah yolunda kimsenin kınamasından korkmamak ve kimseye yük olmadan el emeğiyle geçinmek.81

İki zatta da melâmet, insanın kendini hiç görmesi ve halini gizlemesidir. Hz. Pir’in “Acizim, Fakirim, Hiçim” demesiyle İbn-i Arabi Hazretlerinin melâmîleri “acizlik göstermede sıradan insanlarla eşit” görmesi aynı kokuyu taşır. Bu, seyr-ü sülûk bölümünde anlatılan, yükselip halkın içine dönen olgun insanın gündelik hayattaki yüzüdür: Aynı sofraya oturur, aynı işi yapar, kimseden farklı görünmez; ama gönlü Hak ile birdir.


7. Üslup ve hitap edilen kitle: Aynı koku, farklı dil

Özleri bu kadar yakın iki yolun sözleri neden bu kadar farklı görünür? Fark hakikatte değil, kime ve nasıl söylendiğindedir.

Hz. Pir Ahmed-i Garibullah: Hem avama hem havasa, yani hem halka hem seçkinlere seslenir. Sade, arı duru bir Türkçeyle konuşur; kitapları, şiirleri, sözleri ve sohbetleriyle anlatır. En derin hakikatleri bardaktaki deniz suyu gibi herkesin bildiği şeylerle açar. Şiirlerini ise kendisi “büyük ölçüde hakikate, marifete ait” diye tarif eder.82 Sohbetlerinde dinleyicisinin halini gözetir; kalabalıklara başka, vahdet ehline başka türlü konuşur.83 Ağırlık noktası gönül eğitimi, ahlak ve insanın kendini tanımasıdır.

İbn-i Arabi Hazretleri: Daha çok havassa, yani ehline seslenir. Fas, bâb ve risaleler yazmıştır; Fütûhât binlerce sayfadır ve dili terimlerle örülü, derin ve semboliktir. Ağırlık noktası varlığın ve tecellinin ilmî izahıdır. O da bu sırların herkese aynı şekilde açılmasının gerekmediğini söyler.84

İbn-i Arabi Hazretleri irfanı daha çok yazıya geçirmiştir. Hz. Pir ise hem yazmış hem söylemiştir: Aynı hakikat onun kitaplarında, şiirlerinde ve sohbetlerinde, hem halkın anlayacağı bir sadelikle hem de ehlinin sezeceği bir derinlikle dile gelir. Hz. Pir İbn-i Arabi Hazretlerini bir “serbest düşünür” olarak değil, kitap ve sünnete bağlı bir veli olarak görür ve hürmetle anar.85 Ama onun eserlerini şerh eden bir takipçisi değildir; kendine özgü bir yolu ve metodu vardır. O, İbn-i Arabi Hazretlerinin temsil ettiği kuşatıcı insan anlayışını, tevhid şuurunu ve aşk merkezli irfanı bu çağda sade bir Türkçe ile yaşatan bir meşrep ve gönül akrabasıdır. İkisinde de aynı koku, aynı neşe vardır.


Tek bakışta

KonuHz. Pir Ahmed-i Garibullahİbn-i Arabi Hazretleri
ÜveysîlikÜveysî meşreplidir; mürşidi kendisidir. Feyzini doğrudan Hakk’tan alır.Üveysîdir; bu hem kendi eserlerinde hem hakkındaki anlatımlarda sabittir.
Tasavvufun konusuMutlak varlık Allah, O’nun tecellisi kâinat ve kâinatın zübdesi insan.Hakk’ın varlığı ve Allah ile âlem arasındaki bağ.
Allah’ın varlığı“Hakk var, gayrı yok.” Zatıyla aşkın, isim ve sıfatlarıyla içkin; tek fâil O.Varlıkta Allah’tan başkası yoktur; zatı bilinemez, isimleri her şeyde görünür.
KâinatAllah’ın zuhur ve tecellisi: “Renkten renge bürünür, her yönden O görünür.”Her şeyde Allah’ın bir yüzü vardır; âlem her an Rahman’ın nefesiyle yenilenir.
İnsanKâinatın zübdesi, Allah’ın aynası; madde ile manadan yoğrulmuş.İnsan-ı kâmil; âlemin özeti ve aynasının cilası.
KullukHakk olduğunu bilmek, kul gibi yaşamak.Kul Rab olmaz; kula düşen saf kulluktur.
YolÇember: yükseliş ve halkın içine dönüş; Fark’ı Cem’le taçlandırmak.Hak ol ve halk ol; hem cem et hem fark et.
FenaKendine ait sanılan fiil, sıfat ve varlığın hiç kendine ait olmadığını görmek; ittihat yoktur.Zaten fâni olanın fâni olması; ittihaddan söz edenin ayağı kayar.
Sevgi ve terkSevgiden geç, birliği bul; terki de terk et.Seven ile sevilen aynıdır; makamdan sonra makamı terk gelir.
Yoldaki perdelerBenlik, ikilik, kalpte ikinci sevgi, Allah’ı kalıba sokmak, yalnız akla dayanmak.Kalp iki sevgiyi sığdıramaz; Allah’ı kalıba bağlayan O’nu kalıbın dışında inkâr eder.
Dine bakışSevgi, hoşgörü, gönül kırmamak ve kendin olmak; Kur’an ve Sünnet’in ahlak ve sevgi boyutu. İbadet düşmez.Aşk dini; Allah’a giden yollar nefesler sayısınca. Ârif kendini her makamda mükellef görür.
Ehl-i Beyt sevgisiResulullah sevgisinin uzantısı: “Severim ehli beyti.” Gönlü İmam Ali Efendimizden yanadır; onu şah-ı velayet bilir.Ehl-i Beyt temizliğin ta kendisidir; Allah ve Resul sevgisinin ölçüsüdür.
MelâmîlikMelâmet neşesi: “Acizim, Fakirim, Hiçim.” Kemal baş olmak değil hiç olmaktır.Melâmîler Allah ehlinin en büyükleridir; halleri gizlidir, halktan farksız görünürler.
Dil ve üslupArı duru bir Türkçe; kitap, şiir, söz ve sohbet.Terimlerle örülü, derin ve sembolik; fas, bâb ve risaleler.
Hitap edilen kitleHem avam hem havas.Daha çok havas.
Ağırlık noktasıGönül eğitimi, ahlak ve insanın kendini tanıması.Varlığın ve tecellinin ilmî izahı.

Ahmed aşktır. Yolu aşk yoludur. Aşkın coşkusuyla, aşkın kılıcını çeken sayılı yiğitlerdendir. Virdi “La Mevcude illa HU” dur. O Allah’ın aynası, Resulullah Efendimizin varisi, başımızın tacıdır.


Notlar

  1. Hz. Pir, Sohbet: Üveysî Meşreb Veliler ve Mürşid-i Kâmil: “Üveysilikte; Doğrudan Cenabı Peygamber Efendimizin (sav) ruhaniyetinden feyz alma vardır. Hızır (as) ruhaniyetinden feyz alma vardır… Daha evvel yaşamış büyük velilerin ruhaniyetinden feyz alma bahis mevzudur.” ↩
  2. Hz. Pir, Sohbet: Tasavvuf Yolu ve Gerçek Kulluk. ↩
  3. İbn-i Arabi Hazretleri, Fütûhât-ı Mekkiyye, 25. bölüm (trc. Ekrem Demirli): Hızır ile görüşmelerini ve Hızır’ın hırkasını giydiğini kendisi anlatır. Fusûsu’l-Hikem, Dîbâce (trc. ve şerh Ahmed Avni Konuk): “Muhakkak ben mübeşşirede Resûlullah (a.s.)ı gördüm… Bana buyurdu ki: ‘Bu Fusûsu’l-Hikem kitâbıdır. Bunu al ve nâsa ihrâc et!’” Ayrıca Nurlar Hazinesi ve Varlık Ağacı çevirilerinin giriş bölümlerindeki hayat anlatımları. ↩
  4. Hz. Pir, Sohbet: İslam Toplumunda Evliyaullah. ↩
  5. Hz. Pir, Sözler. ↩
  6. Ekrem Demirli, İslam Metafiziğinde Tanrı ve İnsan; Demirli, “İbnü’l-Arabî ve Takipçilerinin Tanrı Anlayışı”. Konevî: “Metafiziğin konusu Hakk’ın varlığıdır.” ↩
  7. Hz. Pir, Sözler. ↩
  8. Hz. Pir, Sözler: “Ezeli ve ebedi tek varlık tek vücut O’dur. Zatıyla aşkın, isim ve sıfatları ile içkindir.” ↩
  9. Hz. Pir, Sözler. ↩
  10. Hz. Pir, İnsanım Benim, “Şikâyetim Yoktur”. ↩
  11. Hz. Pir, Sözler. ↩
  12. Hz. Pir, İnsanım Benim, “Affet Bizi”. ↩
  13. Hz. Pir, Tasavvuf Üzerine Söyleşi: “Vahdet-i Vücud anlayışına göre kâinat dediğimiz, Allah’ın zuhur ve tecellilerinden ibarettir.” ↩
  14. Hz. Pir, Sohbet: Resulullah’ın Yolunda Allah’a Kulluk. ↩
  15. Hz. Pir, Sözler. ↩
  16. Hz. Pir, Sözler. Ayet: Rahman 29. ↩
  17. Hz. Pir, Sohbet: İnsan’ı Okumak. ↩
  18. Hz. Pir, İnsanım Benim, “İnsan”. ↩
  19. Hz. Pir, Sözler. ↩
  20. Hz. Pir, Tasavvuf Üzerine Söyleşi: “İnsan, Allah’ın aynasıdır… Allah’ın zuhur mahalli insandır. İnsanı dışlayarak Allah’a ulaşılmaz.” ↩
  21. Hz. Pir, Sözler. ↩
  22. İbn-i Arabi Hazretleri, Fütûhât-ı Mekkiyye, 50. bölüm: “Varlıkta Allah’tan başkası yoktur ve Allah’ı Allah’tan başkası bilemez.” ↩
  23. İbn-i Arabi Hazretleri, Fütûhât-ı Mekkiyye, 50. bölüm: “Allah, bize birliğini bilmeyi emretmiş, zatını bilmeyi emretmemiş.” ↩
  24. İbn-i Arabi Hazretleri, Fusûsu’l-Hikem, Şît fassı: “Nitekim asıl [Hak], bununla [zıtlarla] ittisâfı kabûl eyler. Celîl ve Cemîl gibi. Zâhir ve Bâtın ve Evvel ve Âhir gibi.” ↩
  25. İbn-i Arabi Hazretleri, Fenâ Risâlesi: “Almak bir ‘fiil’dir, oysaki benim fiilim yoktur. Alan asıl sensin, çünkü ‘Fail’ Sensin.” ↩
  26. İbn-i Arabi Hazretleri, Fütûhât-ı Mekkiyye, 178. bölüm: “Biz bu sevgi nedeniyle yaratıldık, kendimiz için yaratılmadık!” ↩
  27. İbn-i Arabi Hazretleri, Fütûhât-ı Mekkiyye, 177. bölüm: “Allah’ın her şeyde bir yüzü vardır. Söz konusu yüz, o şeyin hakikati demektir.” ↩
  28. İbn-i Arabi Hazretleri, Fütûhât-ı Mekkiyye, 177. bölüm: “Nefesin kaynağı ise sevgidir.” ↩
  29. İbn-i Arabi Hazretleri, Fusûsu’l-Hikem, Âdem fassı (trc. ve şerh Ahmed Avni Konuk): “İşte insan, Hak için, gözün gözbebeği mesâbesinde bulunduğundan nâşî ‘insan’ tesmiye olundu. Zîrâ Hak insân-ı kâmil ile halkına nazar [edip onlara rahmet eder].” Konuk’un şerhi: “Âdem… onda kâffe-i mevcûdâtın netâyici ve zübdesi ve hulâsası mevcûd oldu.” ↩
  30. İbn-i Arabi Hazretleri, Fusûsu’l-Hikem, Âdem fassı: Âlem “gayr-ı mücellâ bir âyîne gibi idi”; Âdem “bu mir’âtın ayn-ı cilâsı oldu.” ↩
  31. İbn-i Arabi Hazretleri, Fütûhât‘tan (Nurlar Hazinesi içinde aktarılan paragraf): “Rab bir kul olmadığı gibi, kul da bir Rab değildir… Kula gereken, ancak onun üzerinde mutlak kulluğun (ibâdet-i mahzâ) zâhir olmasıdır.” ↩
  32. İbn-i Arabi Hazretleri, Fütûhât-ı Mekkiyye, 177. bölüm: “Amelden, takvadan ve sülükten meydana gelen her bilgi mârifettir, çünkü böyle bir bilgi, kuşkunun giremeyeceği keşften doğar.” ↩
  33. Hz. Pir, Sohbet: Vahdet-i Vücud ve Tevhidi İdrak. ↩
  34. Hz. Pir, Sözler. ↩
  35. İbn-i Arabi Hazretleri, Fütûhât-ı Mekkiyye, 177. bölüm: “Ârif mârifete ulaşınca, cem’ halinde Hak ile var olur… Ârif bilinip de sınırlanmaz ve farklılaşmasını sağlayacak şekilde adetten ayrılmaz.” ↩
  36. İbn-i Arabi Hazretleri, Fusûsu’l-Hikem, Îsâ fassı: “İmdi Hak ol ve halk ol!” ↩
  37. İbn-i Arabi Hazretleri, Fusûsu’l-Hikem, İdris fassı: “Cem’ et ve fark et! Zîrâ ‘ayn’ vâhidedir. Ve o kesîrdir.” ↩
  38. Hz. Pir, Tasavvuf Üzerine Söyleşi: “Fenadan kasıt; kendi sıfatlarını, kendi var zannettiğin veya kendine var olduğunu vehm ettiğin… fiileri, sıfatları ve zatı, Hakk’ta yok edebilmektedir. Bunlar aslında hakikatte yoktur.” ↩
  39. Hz. Pir, Sözler. ↩
  40. Hz. Pir, Sözler. ↩
  41. İbn-i Arabi Hazretleri, Fenâ Risâlesi: “Mahiyeti itibariyle zaten fâni olan, yani mutlak olarak var olmayan varlık fâni olunca…” ↩
  42. İbn-i Arabi Hazretleri, Fenâ Risâlesi: “‘İttihad’dan söz eden kimsenin ayağının kayması işte tam bu noktada, bu müşahede makamında olur.” ↩
  43. Hz. Pir, Sözler. ↩
  44. Hz. Pir, Sözler. ↩
  45. İbn-i Arabi Hazretleri, Fütûhât-ı Mekkiyye, 178. bölüm: “Emreden emredilenin aynı olduğu gibi seven sevilenin aynıdır.” · “Hakta vuslat, ayrılığın ta kendisidir.” ↩
  46. İbn-i Arabi Hazretleri, Fütûhât-ı Mekkiyye, bölüm başlıkları (Marifet ve Hikmet içindeki fihrist): “Zühd ve sırları”, “Zühdü terk etme makamı”; “Vera’ ve sırları”, “Vera’yı terk etme makamı”. ↩
  47. Hz. Pir, Sözler. ↩
  48. Hz. Pir, Sohbet: Tasavvuf ve Manevi Yolculuk (Seyr u Sülûk). ↩
  49. Hz. Pir, Sohbet: Tasavvuf ve Manevi Yolculuk (Seyr u Sülûk). ↩
  50. Hz. Pir, Sözler. ↩
  51. Hz. Pir, Sözler. ↩
  52. Hz. Pir, İnsanım Benim, “Sâlik Olayım Dersen” (hikemi beyit). ↩
  53. İbn-i Arabi Hazretleri, Fütûhât-ı Mekkiyye, 178. bölüm: “Sevenin iki şeyi sevmesi kesinlikle mümkün değildir, çünkü kalp onları sığdıramaz.” ↩
  54. İbn-i Arabi Hazretleri, Fusûsu’l-Hikem, Şuayb fassı: “Hakk’ı takyîd eden kimse, kendi takyîdinin gayrısında, ona inkâr etti.” ↩
  55. Hz. Pir, Sözler. ↩
  56. Hz. Pir, Sohbet: Kur’an ve Sünnete Uygun Yaşamak. ↩
  57. Hz. Pir, Sohbet: Sosyal Meseleler ve Birlik Şuuru (İnsanca Dergisi, Sayı 90, Kasım-Aralık 2015). ↩
  58. Hz. Pir, Sözler. ↩
  59. Hz. Pir, Sohbet: Tasavvuf Kurumları: “Ben hiçbir zaman bizim gibi düşünmeyenlere hücum etmedim… İçimdeki tevhid anlayışındandı… Çünkü herkesi biz Allah’ın kulları olarak görüyoruz.” ↩
  60. Hz. Pir, Sözler. ↩
  61. İbn-i Arabi Hazretleri, Tercümânü’l-Eşvâk (Arzuların Tercümanı): “Bütün suretleri kabul edecek bir hâle geldi kalbim benim… Hangi yöne yönelirlerse yönelsinler aşk kervanları / Ben Aşk dinini uyguluyorum dinimdir, imanımdır, inanıyorum aşka.” ↩
  62. İbn-i Arabi Hazretleri, Fütûhât-ı Mekkiyye, 177. bölüm: “Yol birdir. Bununla birlikte, herkesin kendine özgü bir yöntemi olabilir. Çünkü Allah’a giden yollar yaratıkların nefesleri sayısıncadır.” ↩
  63. İbn-i Arabi Hazretleri, Fütûhât-ı Mekkiyye, 177. bölüm: “[Ârifin] Allah’ın kullarına dönük genel şefkati vardır… Cahili bilgisizliği nedeniyle kınamaz.” ↩
  64. İbn-i Arabi Hazretleri, Fütûhât‘tan (Nurlar Hazinesi içinde aktarılan paragraf): “[Hak kulun] işitmesi ve görmesi ise de, kendisini mütehallık ve mükellef olarak görmesi edebdendir.” ↩
  65. Hz. Pir, Sohbet: Tevhid-i Hakiki. ↩
  66. Hz. Pir, Sohbet: Allah’ın (cc) Veli Kulları: “Şahı velayet deniliyor. Bu ümmeti Muhammedin ilk evliyası deniliyor.” · “Hz. Hüseyin büyük bir evliya, büyük bir mürşit değil miydi?” ↩
  67. Hz. Pir, İnsanım Benim, “Affet Beni Allah’ım”. ↩
  68. İbn-i Arabi Hazretleri, Fütûhât-ı Mekkiyye, 29. bölüm (trc. Ekrem Demirli, Cilt 2): “Onlar, temizdir, hatta temizliğin ta kendileridir.” · “Onların bu temizlikleri, yaptıkları bir amel ya da işledikleri bir iyilikten kaynaklanmaz. Bilakis bu durum, Allah’ın onlara olan ezeli inayetinden ibarettir.” · “Ehl-i Beyt’e sadece temiz ve nezih olanlar izafe edilebilir… İşte bu, Hz. Peygamber’in ‘Selman bizdendir, ailemizdendir’ diyerek Selman el-Farisî’nin temizliği… hakkındaki tanıklığıdır.” ↩
  69. İbn-i Arabi Hazretleri, Fütûhât-ı Mekkiyye, 29. bölüm: “Allah’ı ve Peygamberini gerçekten seviyorsan, peygamberin Ehl-i Beyt’ini de sever…” · “Meveddet, sevgide kararlılık ve ısrar demektir.” ↩
  70. İbn-i Arabi Hazretleri, Fütûhât-ı Mekkiyye, 29. bölüm: “Dostum! Allah sana ahirette Ehl-i Beyt’in Allah nezdindeki yerini göstermiş olsaydı, hiç kuşkusuz, onların kölesi olmayı arzulardın.” ↩
  71. İbn-i Arabi Hazretleri, Fütûhât-ı Mekkiyye, 29. bölüm: “Benim de bu anlamda bir mısram var: Senin sevgin uğruna bütün Habeşlileri seviyorum / Senin ismin uğruna aydınlık veren dolunayı seviyorum.” ↩
  72. Aczini Bilmek, Takdim: “Ömrünü insana adamış, inancı uğruna her türlü fedakârlığı göstermiş, üveysi meşrepli ve melâmet neşesi olan Hazreti Pir…” ↩
  73. Hz. Pir, Sözler. ↩
  74. Hz. Pir, Sohbet: Mürşid-i Kâmil. ↩
  75. Hz. Pir, Sohbet: Hakk’a Giden Yolların Özellikleri. ↩
  76. Hz. Pir, Sohbet: İslam, İhlas ve İstikamet: “Şan şöhret menfaat niyeti ile bu işleri yapmıyoruz elhamdülillah.” ↩
  77. Vuslat İrfandır, Takdim: “Taşlamalar, sorgulamalar, kınamalar bitmiyor… Melamiliğin cilvesi.” ↩
  78. İbn-i Arabi Hazretleri, Fütûhât-ı Mekkiyye, 25. bölüm (trc. Ekrem Demirli, Cilt 2): “Onlar insanların en büyükleridir. Onlar, Melâmîlerdir… Yine de bu durumdan hiçbir şey kendilerinde görünmez… Onlar ve sıradan insanlar, acizlik göstermede ve alışkanlıklara göre davranmada eşittir.” ↩
  79. İbn-i Arabi Hazretleri, Marifet ve Hikmet: “Onlar bu dünyada meçhuldürler, kim oldukları bilinmez, çünkü onlar, dünya vatanının meydana getirdiği herhangi bir hükümden kendilerini açığa çıkaran herhangi bir şeyle temayüz etmezler.” ↩
  80. İbn-i Arabi Hazretleri, Fütûhât-ı Mekkiyye, 309. bölüm: “Muhammedî mertebeden Melâmiyye menzilinin bilinmesi.” Bölümde yolcular âbidler, sûfîler ve melâmîler olarak üçe ayrılır (M. İbrahim Muhammed Salim, Fütûhâtü’l-Mekkiyye Okuma Kılavuzu). ↩
  81. Ekrem Demirli, Şair Sûfîler, s. 234: “İbnü’l-Arabî, Melamiliği İslam dindarlığının ana karakteri olarak görür ve onu iki temel ilkeden hareketle tanımlar: birincisi Allah yolunda hiçbir kimsenin kınamasından korkmamaktır… Melamiliğin ikinci yönü el emeğiyle geçinmektir.” ↩
  82. Hz. Pir, Sohbet: Vahdet Okulu: “Bunun dışında yazdığım şiirler… Bu şiirler büyük ölçüde hakikate, marifete ait şeyler.” ↩
  83. Hz. Pir, Sohbet: Yolumuzun Esası. ↩
  84. İbn-i Arabi Hazretleri, Fütûhât-ı Mekkiyye, 50. bölüm: “Böyle bir şeyi söylemek ve ifade etmek, mutlaka zorunlu değildir.” · 177. bölüm: “Ahlâkını bir olmayı (ittihad) dile getirmeksizin süsleyendir.” ↩
  85. Hz. Pir, Hz. Pir Ahmed-i Garibullah ile Tasavvuf Üzerine Söyleşi: “İbn-i Arabi yüzyıllar boyu tartışılan, konuşulan büyük bir İslam mütefekkiridir, serbest düşünür değildir. Düşünceleri, felsefesi tamamen kitap ve sünnete dayalıdır… Biz İbni Arabi’nin kitap ve sünnete bağlı bir veli olduğunu… öyle inanıp öylece kabul etmekteyiz.” ↩

· · ·

—— Okumaya devam

Sohbetlerden seçmeler.

  • Sohbet

    Kurban Kesmenin Hakikati; Allah Zatında Gayyür

    Arkadaşlarım, sevmek kendinden vazgeçmektir, sevmek ölmektir, sevmek vermektir. Hz. Peygamber (sav) Efendimiz “Fakrım fahrimdir” buyurmuştur. Hz. Peygamber (sav)’ Efendi’mizin bu hadiste buyurduğu…

    Oku →: Kurban Kesmenin Hakikati; Allah Zatında Gayyür
  • Sohbet

    Peygamber Sevgisi ve Bağlılık

    Hepiniz hoş geldiniz. Sevgili Peygamber’imizin (sav)muhabbeti, O’nun yolunun şevk ve heyecanı ile bizi buraya getiren Hazreti Allah’a (cc) hamd-ü senalar olsun. O…

    Oku →: Peygamber Sevgisi ve Bağlılık
  • Sohbet

    İslam Hepimizin Davasıdır

    Hz. Peygamber (sav) Efendimiz’i elbette seviyoruz. O’nun sevgi ve muhabbetini Allah (cc) gönlümüzden eksik etmesin. O’nun nurlu yolundan ayırmasın. Yalnız onu seviyorum…

    Oku →: İslam Hepimizin Davasıdır

Ahmed-i Garibullah

“Yaşamaktan gayemiz Yaratanı bilmektir.
İnsan gibi yaşayıp insan gibi ölmektir.”

Keşfet

Hayatı

Kitapları

Tasavvuf Şiirleri

Serbest Şiirler

Hikêmi Beyitler

Düşünceler ve Sözler

Sohbetleri

O’nu Anlamak

Bestelenen İlahiler

Site

Ana sayfa

İletişim

Sıkça Sorulan Sorular

Kaydettiklerim

Resmi hesaplar

YouTube

Instagram

Facebook

Bu hesaplar dışında resmi bir sosyal medya hesabı bulunmamaktadır.


© 2026 ahmetulukaya.org